بنام خداوند بخشنده مهربان - سوگند به اسبان دونده ای که نفسشان به شماره می افتد و سوگند به اسب هايي که در صحنه ی کارزار بر اثر برخورد سم هايشان با سنگ ها ،آتش می افروزند . سپس سپيده دمان بر دشمنان حمله آورده و آن ها را در ميان گرد و غباری که بر اثر سم هايشان برانگيخته اند ،به محاصره می گيرند . (عاديات 1-5)

 

نژادهای اسب و ویژگی های رفتاری آنها

فهرست مطالب

عنوان

 

 

4-1. تکامل اسب

4-2. نژادهای اسب درایران

4-2-1. اسب ترکمن

4-2-1-1. ویژگی های اسب ترکمن

4-2-1-1-1. ویژگی های اخلاقی

4-2-1-1-2. اندازه ی متوسط قسمتهای مختلف بدن

4-2-1-1-3. تیره های اسب ترکمن

4-2-1-1-4. کاربردتیره های اسب ترکمن

4-2-2. ویژگی های اسب چناران

4-3. اسب اصیل عرب مناطق عشایری فارس

4-4. اسب کردی

4-4-1. مشخصات اندام شناسی اسب کردی

4-5. اسبچه ی خزر

4-5-1. مشخصات اندام شناسی اسبچه ی خزر

4-5-1-1. ویژگیهای ظاهری عمومی

4-6. نژادهای اسب خارجی

4-6-1. اسب اصیل عرب

4-6-1-1. ویژگیهای اندام شناسی نژادعرب

4-6-1-1-1. مشخصات کلی

4-6-2. نژادکلیولند بی

4-6-3. نژادتروبرد

4-6-4. نژادبولونائیس

4-6-5. نژاد آنگلوعرب فرانسوی

4-6-6. نژادهانووری

4-6-7. نژادهولشتاین

4-6-8. نژادعرب لهستانی

4-6-9. نژادسنگین ایتالیایی

4-6-10. نژاداستانداردبردآمریکایی

4-6-11. نژاد دال

4-6-12. نژاد فل

4-6-13. نژاد شتلند

4-6-14. اسبچه ی استرالیایی

خودآزمایی

فهرست منابع

ضمایم

 

 

 

اهداف رفتاری

فراگیر در پایان این فصل، باید بتواند :

1.با چگونگی مراحل تکامل اسب آشنا شود .

2.انواع مختلف نژادهای اسب ایرانی را بشناسد و ویژگی های هر یک را بیان کند .

3.انواع مختلف نژادهای اسب غیر ایرانی را بشناسد و ویژگی های هر یک را بیان کند .

 

4-1. تکامل اسب

پیش از آنکه به شرح نژادهای اسب در ایران بپردازیم، لازم است به طور خلاصه از چگونگی تکامل اسب سخن بگوییم. خانواده ی اسب سانان، یکی از مثال های بارز تکامل موجودات است؛ زیرا اولا، تغییرات عمده ای در اندازه و ساختمان بدن این حیوان به دنبال پاسخ به تغییرات محیطی، از قبیل آب و هوا و منابع غذایی، اتفاق افتاده است .

ثانیا، فسیل های باقی مانده در رودخانه ها، رسوبات گل و لای و لایه های زمین شناسی، یکی از مهم ترین مدارک در مورد تغییرات تکاملی این حیوان است و وجود سنگواره های باقی مانده از اسب ها در دوران مختلف زمین شناسی، یکی از بهترین سندهای تغییرات تکامل این حیوان است. 

اسب هایی که هم اکنون روی کره زمین زندگی می کنند، از اجداد ابتدایی، کوچک و چهار انگشتی خود مشتق شده اند. اجداد اسب های امروزی در سواحل رودخانه ها در دوران « ائوسن » زندگی می کردند. بعد از پانزده میلیون سال، اسب هایی که شامل اولین اسب های امروزی بودند، شکل گرفتند. این موجود در عصر یخبندان، از شمال امریکا به دیگر نقاط دنیا (که دارای پل ارتباطی خشکی بودند) مهاجرت کرد، و در همین ارتباط می توان به سنگواره های کشف شده از اسب در آسیا، اروپا و افریقا اشاره کرد .

در یک نتیجه گیریف مبدا و منشا اسب های امروزی، شمال امریکا و یک میلیون سال قبل بوده است، و این اسب ها با مهاجرت به دیگر نقاط دنیا رفته اند. زمانی که اسب توسط اروپائیان شناخته شد، هیچ اسبی در نیم کره ی غربی وجود نداشت. بعد از مهاجرت، جمعیت اسب ها در شمال امریکا کم و محدود شد؛ به وطری که برای مدت چهار دوره ی زمین شناسی (حدود شصت میلیون سال)، اسبی در این مناطق دیده نشد. حشرات، بیماری، انسان، مهاجرت و از بین رفتن منابع غذایی، علت اصلی محدود شدن اسب های شمال و جنوب امریکا هستند. 

حدود یک میلیون سال پیش، اولین اسب ها در قاره ی امریکا پدیدار شدند. سپس با ناپدید شدن اسراسر آمیز آن ها در این قاره، انسان، تمدن جدید را پایه گذاری کرد، و حیوانات بسیاری، از جمله اسب، توسط انسان اهلی شدند.

منشاء گونه های اسب را می توان تا حدود شصت و نه میلیون سال قبل، یعنی دوره ی ائوسن تعقیب کرد. دانشمندان، موجودی که آن را اجداد اسب فعلی می دانند، ائوهیپوس نامیدند و معتقدند این موجود، طی یک مسیر پیش رونده، به اسب فعلی یا اکوس کابالوس تبدیل شده است .

ائوهیپوس از اجداد قدیمی موجودات سم دار، به نام کوندیلارت مشتق شده است که هفتاد و پنج میلیون سال پیش، روی زمین می زیسته اند. کوندیلارت، جثه ای به اندازه یک سگ، و پنج عدد انگشت داشت، که هر یک دارای یک ناخن شاخی بوده است. طی پانزده میلیون سال بعد، پای این موجود تغییر کرد؛ به طوری که در « ائوهیپوس» در پای جلو، چهار انگشت و در پای عقب، سه انگشت وجود داشت. به نظر می آید این موجود، 4/5 کیلوگرم وزن و 36 سانتی متر ارتفاع داشته است.

با گذشت بیست تا سی و پنج میلیون سال، ائوهیپوس به دو دسته ی تقریبا مشابه به نام های مزوهیپوسو یک موجود پیشرفته تر به نام میوهیپوستبدیل شد. این دو گروه بزرگ تر، و دارای ساق بلند تری بودند و دندان های مناسب تری داشتند. تعداد پنجه های آن به سه کاهش یافت، و پنجه ی وسط وزن بیشتری را متحمل می شد .

پیشرفت مهم در تکامل اسب طی دوران میوسن، یعنی ده تا بیست و پنج میلیون سال پیش اتفاق افتاد. این زمانی است که قسمتی از جنگل ها به مناطق هموار و بدون درخت و استپ تبدیل شدند که در آن ها علف های سوزنی رشد ناچیزی داشت. برای سازش یافتن با این شرایط، دندان های اسب برای علفخواری، بیشتر تطبیق یافت، و گردن اسب به منظور دسترسی به علف های روی زمین، بلند شد. حالت چشم ها برای داشتن دید با دامنه ی بیشتر تغییر کرد تا بتواند از چنگ حیوانات شکارچی در امان باشد. ساق ها، بلند تر شد، و لیگامان های خم کننده توسعه یافتند. پنجه ها نیز به یک استخوان واحد و سم تبدیل شدند، و همه ی این تغییرات باعث شد که سرعت اسب برای فرار از خطر افزایش یابد .

اولین اسب تک سمی، پلیوهیپوس نام دارد که حدود شش میلیون سال قبل شکل گرفت. پلیوهیپوس به شکل اولیه ی اسب های مدرن امروزی یا اکوس کابالوساست که منشاء آن، یک میلیون سال قبل، یعنی نیم میلیون سال قبل از پیدایش انسان است و قبل از اهلی شدن، به چهار گونه، شامل دو گونه ی پونی یا اسبچه و دو گونه ی اسب مشتق شدند. از نزدیک ترین اسب های مشابه آن ها در نژاد مدرن، می تواند نژادهای آخال تکه و اسبچه ی خزر را نام برد که از نژادهای ثبت شده اسب های ایرانی در جهان هستند.

لازم به یادآوری است که عوامل گوناگون، شناخت نژاد اسب را دچار مشکل می کند که عبارتند از : چگونگی خوراک، تیمار کردن، نوع پرورش اسب، کاربرد اسب، ورزش و آموزش و آب و هوا 

عوامل فوق، ریختار اسب را دستخوش تغییرات می کنند. اسب های بسیاری وجود دارند که به دلیل نامطلوب بودن وضعیت تغذیه یا به کارگماری زود هنگام (قبل از بلوغ فیزیکی حیوان)، رشد نژادی خود را به دست نمی آورند و دست و پا و پشت حیوان، ریختار واقعی خود را پیدا نمی کند. اسبهای بسیار چاق نیز وضعیت وشکل اصلی بدن خود را به دلیل تغذیه ی نامناسب و یا عدم ورزش، از دست داده اند .

به طور کلی، برای روشن شدن نژاد اسب، علاوه بر تبارنامه و شناخت پدر و مادر حیوان، در نظر گرفتن عوامل محیطی نیز از اهمیت و ارزش بسیار زیادی برخوردار است .

4-2. نژاد های اسب در ایران

اسب ها را می توان در دو بخش اسب های نژاد ایرانی و غیر ایرانی مورد بررسی قرار داد .لازم به ذکر است، به دلیل آمیختگی بی برنامه و پراکنده ی افراد گوناگون طی سالهای متمادی، آمیختگی نژادهای ایرانی و غیر ایرانی و دوخون ها نیز برای خود، جایی پیدا کرده اند. 

بنابراین، برای شناسایی دوخون های به دست آمده و جدا ساختن آنها از نژاد اصیل (بومی)، باید به نژادهای وارد شده (خارجی ) نیز توجه شود. در قاره ی آسیا که مهد پرورش اسب در جهان است، دو نژاد بزرگ اسب شناسایی شده، که شامل نژاد آرین و مغول است .نژاد آرین شامل دو گونه ی اسب اصیل ایرانی (عرب)و اسب های بختیاری، قشقایی و دره شوری است. نژاد مغول نیز شامل دو گونه ی اسب ترکمن و اسب کرد است .

به گواه تاریخ، پدر تمام اسب های اصیل و خوب امروز، اسب اصیل ایرانی است. به جرات می توان گفت، خون اسب ایرانی در رگ تمام اسب های جهان جاری است. نژادهای شناخته شده به عنوان نژادهای اصلی ایرانی، عبارتند از ترکمن، کرد، عرب و اسبچه ی خزر.

4-2-1. اسب ترکمن 

این اسب از چهارصد سال پیش از میلاد شناخته شده است. همان گونه که می دانید، آسیا، مهد پرورش اسب بوده است. در این قاره، دو نژاد آرین و مغول به وجود آمد و به تدریج از این قاره به دیگر نقاط جهان مهاجرت کرده و در آن مناطق تکثیر و گسترش پیدا کرده اند .

اسب ترکمن، بهترین نمونه از نژاد مغول است. امپراتورهای چینی، شیفته ی این اسب بودند و آن را از خان های مغول می گرفتند. در سده های هشت تا ده میلادی، سواره نظام عراق نیز از این اسب استفاده می کرد. در سده های چهارم هجری، یکی از قبایل ترک که از کرانه های جیحون به سوی جنوب سرازیر شده بود، در دشت ترکمن امروزی مستقر و ترکمن خوانده شدند، و به این ترتیب، نژاد مغول را با خود به این منطقه (که « ترکمن صحرا » نامیده می شود ) آورد و نژاد ترکمن کنونی شکل گرفت. در حال حاضر اسب های ترکمن، در مناطق مختلف کشور پراکنده شده اند. منطقه ی اصلی و پرورش آنها، از گرگان تا جلگه های شمال و تا دشت بجنورد، گسترش پیدا کرده است .

برای اسب ترکمن، چهار تیره ی آخال تکه، یموت، چناران و جرگلان شناخته شده است. تیره ی یموت با نرهایی که طی سال ها از فارس و خوزستان به دشت گرگان برده شده اند، آمیختگی بیشتری دارد و نسبت به آخال تکه کوچک تر است .

تیره ی چناران را نیز از تیره های اسب ترکمن می شناسند که در زمان نادرشاه، از آمیختگی مادیان ترکمن با نرهای عرب پدید آمده است. اسب های این تیره برای پرش مناسب اند. تیره های دیگری از اسب های ترکمن شناخته می شوند، بیشتر از روی نام پرورش دهنده و یا محل پرورش می گیرند و همان ویژگی اسب های ترکمن، یموت و یا آخال تکه را دارند و از این تیره ها می توان به سارچه کور (همان آخال تکه ی امروزی )، ارتق قلیچ و درازخان مختوم اشاره کرد .

4-2-1-1. ویژگی های اسب ترکمن

1.ناحیه سر: صورت کشیده و بلند، استخوانی و ظریف، نیم رخ کوژ یا راست، گوش ها ظریف و دراز تر از اسب عرب، چشم ها درشت، بینی دارای تحدب مختصر، کاکل کم مو و نرم، دو فک کشیده و پیشانی عریض، از مشخصات بارز اسب ترکمن است. 

2.ناحیه ی گردن : گردن بلند، کشیده و نازک بوده، اتصال آن با بدن قوی است .

3.ناحیه ی شانه : شانه، بلند و عضلانی است .

4.ناحیه ی سینه :ژرف و قوی است .

5.ناحیه ی شکم : شکم جمع شده است و اندام ها بلند و کشیده به نظر می رسند .

6.ناحیه ی کمر : بلند و کشیده، و جدوگاه برجسته است .

7.ناحیه کپل :کمی شیب دار با پهنای خوب، بن دم تا اندازه ای بالا، دم کم مو ولی بلند است. 

8.نواحی دست و پا : دست و پا کاملا موزون، بلند و کشیده، پرتوان، استخوانی و خشک، مفاصل قوی و مناسب، ساق ها خوش ترکیب، بخلوق تا اندازه ای کوتاه، کم مو و سم پهن تر و کوتاه تر از اسب عرب است. پوست نرم، مواج و براق، یال و دم کم، و ساق پا بدون موی بلند است. رنگ های اصلی عبارتند از کهر، نیله، کرنگ، سمند و قره کهر. 

4-2-1-1-1. ویژگی های اخلاقی

این نژاد خون سرد، نجیب و فرمانبر است و از آن در کورس، پرش و سواری می توان استفاده کرد .

4-2-1-1-2. اندازه ی متوسط قسمت های مختلف بدن

1.ارتفاع (فاصله از جدوگاه تا زمین ) : 155 سانتی متر 

2.طول بدن (از جدوگاه تا آخرین مهره ی دم) :142 سانتی متر 

3.فاصله ی شکم تا زمین : 85 سانتی متر 

4.طول سر: 53 سانتی متر 

5.دور سینه : در اسب نر167 سانتی متر، و در مادیان 165 سانتی متر

6.عرض سر (فاصله دو چشم) : 17 سانتی متر 

4-2-1-1-3. تیره های اسب ترکمن

اسب ترکمن دارای دو تیره ی مشخص و یک تیره ی مخلوط ولی معروف به شرح زیر است :

1.تیره ی آخال تکه : دارای تمامی ویژگی های نژاد ترکمن است. گردن کشیده و مستقیم و متوجه به سوی بالا، کمر و پشت طویل و قد بلند (حد اعلای نژاد ترکمن ) بوده، به رنگ های مختلف موجود است. این نوع اسب، مورد پسند عموم است .

2.تیره ی یموت: این تیره دارای گردنی کوتاه تر و مستقیم تر، و کمر و پشتی کوتاه تر است. در اصطلاح به اسب های گرد شباهت دارد. این تیره، ضمن دارا بودن تمامی ویژگی های نژاد ترکمن، از نظر طول بدن و بلندی، از آخال تکه کوتاه تر است .

3.تیره ی چناران : از اختلاط دو اسب عرب و ترکمن، تیره ای به نام چناران به وجود آمده است که اسبی محکم با شباهت هایی به اسب عرب و ترکمن است. اغلب قسمت جلو و سرسینه ی آن شبیه به اسب عرب، و قسمت عقب درست مشابه اسب ترکمن است. اسب چناران قوی، دارای سینه ای عمیق، دست و پاهایی محکم، هوش سرشار و بخصوص مقاومت مناسب است و برای مسابقات پرش، اسب دوانی و راهپیمایی های طویل مناسب است. این تیره به دستور نادرشاه افشار، به منظور لشکرکشی به هندوستان به وجود آمده است .

گذشته از سه تیره ی فوق، اسب هایی به نام «جرگلان» و «حبیب ایشان» با تغییرات خیلی جزئی وجود دارد که فقط به مناسبت پرورش در منطقه ای نام گرفته اند، و تغییری از نظر شکل در آنها به وجود نیامده است .

4-2-1-1-4. کاربرد تیره های اسب ترکمن

تیره های آخال تکه و یموت، بیشتر در اسب دوانی استفاده می شده اند که در پرش نیز اسب های درخشانی بوده اند. اسب چناران بیشتر برای پرش مناسب است، و اسب سواری خوبی نیز شمرده می شوند .

4-2-2. ویژگی های اسب چناران

قد: 148 تا 154 سانتی متر 

گردن : بلند و شمشیری، کشیده، اتصال به شانه مناسب، زیر چانه پهن و گلو دارای انحناست .

شانه : بلند و پر ماهیچه 

کمر: بلند ولی کوتاه تر از یموت و آخال تکه است .

کپل : گرد و پهن، مانند اسب عرب 

کتف : بلند و عریض و افتاده 

قلم دست و پا : کشیده و بلند، استخوانی با مفصل های قوی و مناسب و کلفت تر از قلم آخال تکه، ساق مناسب، بخلوق بلند، و سم قوی و جمع است .

اندام : بلند 

سینه : پهن و قوی، روی هم رفته سنگین تر از آخال تکه و یموت است .

پوست : نرم و مواج، یال و دم پر مو، و ساق پا بدون موی بلند است .

رنگ : رنگ های اصلی کهر، نیله و کرنگ 

4-3. اسب اصیل عرب مناطق عشایری فارس

این اسب از اصالت عربی خاصی برخوردار است و می توان گفت از بهترین اسب های عرب ایرانی با مقاومت و قدرتی بی نظیر است. این اسب اغلب در بین عشایر فارس دیده می شود که در حال حاضر در دوران انقراض خود به سر می برد. از تیره های مختلف آن می توان به : اسب دره شوری، اسب قشقایی و اسب مراغه اشاره کرد.

همچنین، در این منطقه مادیان هایی از نژادهای عربی، کردی، قره باغی و جاف نگهداری می شوند که آن ها را با سلیمی های عرب قره باغی خالص جفتگیری و اصلاح کرده و اسب های ممتاز عرب و قره باغ به دست آورده اند .

4-4. اسب کردی 

اسب کردی از اسب های توانا، ارزشمند و پرخون دنیا محسوب می شود که مبدا و منشاء آن ایران (به ویژه نقاط غربی کشور ) است. علاوه بر جمعیت نژادی با تیره های (جاف، افشاری و سنجابی) موجود در کشور، این نژاد به کشورهای هم جوار (عراق، ترکیه و سوریه ) نیز رفته و جمعیت مناسبی را تشکیل داده است .

این اسب که در واقع اصل و نسبت آن اسب آریایی است، با ویزگی های منحصر به فرد و بسیار جالب، برای مناطق صعب العبور کوهستانی مناسب است و در حال حاضر به ندرت نژاد خوبی از آن یافت می شود و از اختلاط آن با دیگر نژاد های ایرانی، اسب های زی به دست آمده است .

1.تیه ی اسب کردی بستانی 2. تیره ی اسب کردی قره باغی 3. تیره ی اسب کردی عراقی 4. تیره ی اسب جاف (در این نوع بیشتر به رنگ سیاه و سفید اهمیت داده شده، و طایفه ی جاف طی زندگی خود، دو رنگ را انتخاب و نگهداری کرده اند. در نتیجه، در منطقه ی جاف، تمام اسب هایی که دارای خون کردی و رنگ های ذکر شده باشند، از تیره ی جاف هستند ) 5. تیره ی اسب افشار (بیشتر به رنگ کهر و قره کهر (قمر ) است و وطایفه ی افشار طی تاریخ زندگی عشیره ای خود، سعی کرده اند اسب های خود را به این رنگ انتخاب کنند). 6. تیره ی اسب سنجابی (خاص ایل سنجابی، و بیشتر به رنگ های کهر (کهر روشن )، خرمایی و کرند دیده می شود ) 

4-4-1. مشخصات اندام شناسی اسب کردی

اسب کردی، اسبی با عضلات قوی، به ویژه در ناحیه گردن، کپل، دست و پای محکم تر است، با سم نسبتا تطابق یافته با شرایط سنگلاخی و کوهستانی، که دارای نفس قوی و توانمندی بیشتر در استقامت بوده، در مقابل سرما و گرما مقاوم است. فاصله ی جدوگاه این اسب در مقایسه با اسب عرب کمتر بوده، دارای کمر پهن با عضلات قوی تر است. ناحیه ی شکم نیز توپرتر است .اسب کرد ستیغ برجسته ندارد؛ یعنی جدوگاه در این نژاد پنهان است، که دلیل آن، شکل استخوان بندی و گوشتی بودن آن و نیز مدور بودن دنده هاست .

از دیگر خصوصیات اسب کردی، یال و دم پرپشت آن است که در هنگام سواری، دم خود را به حالت افراشته، و نیز گردن خود را به صورت قو می گیرد، چانه را به سمت گردن می آورد و با یک حالت رقص پا حرکت می کند. پیشانی آن تخت است، و منخرینی باز دارد .

4-5. اسبچه ی خزر 

این اسب با تاریخچه ای حدود پنج هزار سال، یکی از نژادهای بسیار با ارزش این مرز و بوم است. پونی ایرانی به دلیل ظرافت و زیبایی خاصی که دارد، طرفداران زیادی در ایران و جهان پیدا کرده است و در تحقیقات به عمل آمده مشخص شده است که پونی ایرانی منشاء تمامی اسب های ترکمن و عرب بوده است .

4-5-1. مشخصات اندام شناسی اسبچه ی خزر

مشخصات اندام شناسی اسبچه ی خزر بر اساس تعاریف ارائه شده در کتاب سوم بین المللی، به شرح زیر است ک

4-5-1-1. ویژگی های ظاهری عمومی

اسب کوچک کرانه ی دریای خزر یا اسبچه ی خزر در واقع، یک اسب است نه یک پونی. به این ترتیب، کوچکی بیش از حد و نامتناسب بودن اندام حرکتی با سر نسبت به گردن و تنه، یک نقص در آن به شمار می آید و در صورت لزوم، باید این نژاد را از نظر تناسب های بدنی، همچون دیگر نژادهای اسب مورد بررسی قرار داد. از نظر انجمن بین المللی، اسب کوچک کرانه ی دریای خزر، یک اسب ظریف محسوب می شود، که دارای مشخصات زیر است :

1.چشم ها : اغلب برجسته، بادامی شکل، بزرگ، تیره رنگ و متمایل به پایین است .

2.منخزین:بزرگ و خوش فرم است و در هنگام فعالیت به اندازه ی کافی باز می شود .

3.گوش ها : کوتاه، با فاصله از یکدیگر، متحرک و زنده بوده، اغلب انتهای آن ها تیز است .

4.سر: سر عریض، و پیشانی محدب (گنبدی ) استو استخوان پیشانی با زاویه ای مناسب، با استخوان بینی اتصال پیدا می کند. ناحیه ی استخوان گونه عمیق و برجسته است و دو استخوان فک پایین در محل اتصال به گلو، فاصله ی زیادی دارند. پوزه ی ظریف و مشخص، در انتهای سر قرار گرفته است .

5.گردن : بلند است و با انحنای موزونی به سینه متصل می شود .

6.کتف و جدوگاه : کتف طویل است و شیب مطلوبی همراه با یک جدوگاه قوی دارد .

7.بدن و تنه : به طور مشخص دارای بدنی ظریف، ریز نقش است. عمق سینه زیاد، و پهنای قفسه سینه نسبت به پهنای بدن، بیشتر است. تنه به صورت یکپارچه با اندام خلفی مشخص و فضای کافی برای زین مشاهده می شود .

8.ران و سرین : فاصله ی بین گوه (برجستگی هانش ) تا قوس سرین طویل است و شیب مناسبی دارد. طول فاصله ی زانو تا مفصل خرگوشی نیز بسیار مناسب است .

9.مفصل خرگوشی : احتمالا به دلیل زیستگاه کوهستانی و منشاء نژاد اسبچه ی خزری، مفصل خرگوشی آن، نسبت به نژادهای مناطق پست، زاویه ی بیشتری دارد.

10.اندام حرکتی : در مقایسه با طولشان قطر کمی دارد و از استخوان بندی محکم و مفاصل زانوی عریضی برخوردار است .

11.سم ها :سم هر دو اندام حرکتی قدامی و خلفی بیضی شکل بوده، کف و جدار سم آنها به قدری محکم و سخت است، که تنها در مناطق بسیار ناهموار و خشن نیاز به نعل پیدا میکند. چنگال سم این نژاد نیز بسیار کوچک است .

12.پوشش خارجی :پوست نازک و نرم که در تمامی بدن، به جز قسمت هایی که علایم یا لک های سفید وجود دارند، سفید است. موها در تابستان ابریشمی و نرم، همراه با درخشندگی خاصی است. در زمستان موها، یال و دم پرپشت می شوند، اما همچنان لطیف و ابریشمی اند. یال معمولا لخت است و رشد زیادی دارد. دم حالت افتاده نداشته، در پایین مفصل مچ نیز رویش مو وجود ندارد.

13.رنگ ها :به تمامی رنگ ها، به جز رنگ مخلوط سیاه و سفید دیده می شوند .رنگ خاکستری از طریق تغییرف به طیفی از رنگهای قرمز (ابرش) و در نهایت، به رنگ سفید در هنگام بلوغ تبدیل می شود. 

14.ارتفاع : مواردی که تا به امروز (زمان نشر کتاب سوم تبارنامه ی اسبچه ی خزری ) ثبت شده است، برای جدوگاه ارتفاع 100 تا 120 سانتی متر را نشان می دهد. نرخ رشد اسبچه ی خزری، بسیار سریع است. اسب های جوان در حدود هجده ماهگی به حداکثر ارتفاع جدوگاه می رسند .

15.نحوه ی حرکت و کارایی : هنگام گام برداشتن، دارای حرکتی شناورگونه است. هنگام یورتمه، حرکت کشیده و کوتاه دارد و از کتف به خوبی استفاده می کند. حرکت های چهار نعل آن، نرم و سریع است. ذاتا چابک، و دارای قدرت پرش قابل توجهی است. 

16.اخلاق : بسیار با استعداد و هوشیار، و در عین حال مهربان و صبور است .

4-6. نژادهای اسب خارجی 

4-6-1. اسب اصیل عرب

این اسب های گرانبها با اغلب تیره های مختلف خود، با شهرتی جهانی، یکی از بنام ترین اسب های اصیل ایرانی است که دارای شجره نامه ی تایید شده بین المللی است. تیره های مختلف این نژاد، عبارتند از :خراسانی، همدانی، شراک، کمیلان، سکلاوی و ابیان .

اسب های عرب با سابقه ی بسیار طولانی خود، نسبت به دیگر نژادهای موجود در دنیا، از برتری خاصی برخوردارند. در حال حاضر، این نژادها در سراسر دنیا وجود دارند و با اصلاح نژاد و آمیخته کردن دیگر نژادها با آنها، اسب های متناسبی تولید و پرورش می دهند .

گفتنی است، اسب عرب از زیبایی ویژه ای برخوردار است .

4-6-1-1. ویژگی های اندام شناسی نژاد عرب

4-6-1-1-1. مشخصات کلی

نژاد عرب، از نظر ظاهر، زیباترین نژاد شناخته شده است. هم چنین، در نتیجه ی هزاران سال دقت در تکثیر و پرورش آن، خالص ترین نژاد دنیا به شمار می آید. از نظر رفتار نیز در عین آرامش، بسیار جسور است و خیلی نرم، یکنواخت و روان حرکت می کند. تحمل و طاقت آن نسبت به سواری مسافت های طولانی بسیار زیاد است و هم چنان که برای ارتقای این صنعت در سایر نژادها از اسب عرب استفاده می شود، از نظر استخوان بندی تعداد مهره های سینه و کمر، در این نژاد دو مهره کم تر از دیگر نژادهاست .

1.سر:به طور کلی سر اسب عرب کوچک، بسیار خوش فرم و زیباست. نیمه بالایی سر بزرگ تر است و در ناحیه ی گونه ها عمق زیادی پیدا می کند. این وضعیت به سر، حالت مثلثی شکلی می دهد، در حد فاصل گوش های استخوان بینی، برآمدگی سپرمانندی به نام جبه مشاهده می شود که در میان تمامی تک سمی ها منحصر به این نژاد است .

2.پوزه :پوزه ی اسب عرب کوچک بوده، پوست آن بسیار نرم است .

3.منخزین : در اسب عرب، دارای لبه های ظریف و باریک و متمایل به دو طرف است که هنگام فعالیت، قابلیت اتساع زیادی دارد .

4.چشم ها : درخشان، درشت و با فاصله ی زیاد نسبت به یکدیگر در دو طرف چهره قرار دارند. چشم ها در مقایسه با سایر نژادها، کمی پایین تر قرار دارند .

5.گوش ها : کوچک، ظریف و گاهی به سمت داخل انحنا پیدا می کند. 

6.گردن : گردن در این نژاد کشیده، قوس دار و افراشته نگه داشته می شود. اتصال سر به گردن در این نژاد نسبت به سایر نژادها، با زاویه ای مورب تر قرار دارد. حد فاصل محل اتصال سر به گردن که قسمتی از آن به صورت مستقیم است و سپس قوس دار می شود (اختصاص به این نژاد دارد) در اصطلاح میتباننامیده می شود .

7.یال و دم : موهای یال و دم پرپشت، نرم، ابریشمی و بسیار ظریف است .

8.جدوگاه و کتف :جدوگاه توسط عضلات زیادی به ناحیه ی پشت چسبیده است. کتف نیز طویل، عریض و عضلانی است .

4-6-2. نژاد کلیولند بی

یک نژاد انگلیسی است که مقداری از خون اسبان تروبرد را در خود دارد. کلیولند بی، اسبی بسیار تنومند و زیباست. صورت اسب دارای حالتی کوژ (محدب ) شکل با گردنی بلند و شانه هایی عضلانی و قوی است. این اسب، پشتی بسیار قوی و بلند دارد، وقسمت انتهای آن، قوی است، با پاهایی نسبتا کوتاه ولی قوی. کلیولند بی، هوش بالایی دارد. از این اسب برای پرش، شکار و ... استفاده می شود، و زمانی که با تروبرد آمیخته می شود، تمامی ویژگی های بالا را به شکل بهتری ارائه می دهد .

4-6-3. نژاد تروبرد

 تروبرد، یکی از اسب های مسابقه و نیز از زیباترین اسب های دنیاست. سری بسیار بزرگ، گردنی قوی، شانه ای تنومند، و پاهایی عضلانی با استخوان بندی بسیار مستحکم دارد. 

این نژاد در انگلستان از آمیختگی نژادهای سلیمی های شرقی و مادیان بومیبه وجود آمد. در ضمن، نژاد تروبرد، سریع ترین نژاد اسب در دنیاست. تروبردهای موجود در دنیا، همگی از نسل های بیرلی ترک، دارلی عرب و گودلفین عربهستند .

4-6-4. نژاد بولونائیس

این نژاد، از نژاد های سنگین فرانسوی است. پیشینه ی آن که داریخون شرقی است، و به زمان تجاوز رومان ها به شرق انگلیس باز می گردد. از این نژاد به طور عمده برای کار استفاده می شود.

4-6-5. نژآد آنگلو عرب فرانسوی

واژه ی «آنگلوعرب»، در واقع به نژادهایی اطلاق می شود که از تلفیق نژاد عرب با تروبرد ایجاد شده است و در سرتاسر اروپا، از جمله فرانسه دیده می شود. این نژاد قابلیت های بسیار خوبی در مسابقه ها، حتی در سطح المپیک و جهانی، از خود نشان داده است. اسب های در این رده، باید دارای حداقل 25 درصد خون عرب باشند و به طور معمول از ترکیب سیلمی خاصل عرب با تروبرد تولید شوند.

4-6-6. نژاد هانووری

از جمله نژادهای آلمانیاست. این نژاد از تلفیق نژاد بومی با تروبرد، و به منظور سواری و کار، تکثیر و پرورش یافته است.

4-6-7. نژاد هولشتاین

نژآد هولشتاین، کمی سنگین تر از هانووری است، و بدنی عضلانی تر و پاهایی کوتاه تر ولی قوی تر داشته، در پرش های نمایشی، استفاده ی بیشتری دارد.

4-6-8. نژاد عرب لهستانی

این نژاد، از آمیخته شدن نژاد عرب با تروبرد در اروپا و در زمان جنگ های عثمانی به وجود آمد.

4-6-9. نژاد سنگین ایتالیایی

این نژاد، ابتدا برای کشاورزی استفاده می شد ولی امروزه با مکانیزه شدن کشاورزی، به عنوان یک نژاد گوشتی استفاده می شود. اسبهای این نژاد، عمدتاً به رنگ فندقی تیره هستند، و دارای دم و یال بور، و سری نسبتاًمناسب بوده، که روی گردنی کوتاه قرار گرفته است.

4-6-10. نژاد استاندارد برد آمریکایی

نژاد استانداردبرد، یکی از مناسب ترین اسب های سواری دنیاست، و حدود دویست سال پیش، با تلفیق نژاد تروبرد و نژاد هلندی مسنجر در آمریکا به وجود آمد. نژاد مسنجر نیز از نسل های نژاد عربی است.

4-6-11. نژاد دال

از جمله نژادهای اسبچه ی انگلیسی است و به طور عمده استفاده های کاری و باربری دارد. دارای پاهای بسیار قوی و عمدتاً به رنگ های سیاه، قوه ای تیره و به ندرت خاکستری است. موهای یال و دم این نژاد بسیاربلند است، و روی پاهانیز موهای بسیار دارد.

4-6-12. نژاد فل

این اسبچه، از نژاد دال کمی کوتاه تر و سبک تر است. در قدیم، بیشتر برای کار و در معادن از آن استفاده می کردند، ولی امروزه باتوجه به بدنی نسبتاً مناسب، پس از تلفیق با نژاد تروبرد، به عنوان اسب سواری (تفریحی) استفاده می شود.

4-6-13. نژاد شتلند

این نژاد،کوتاه ترین نژاد اسبچه از میان نه نژاد بومی اسبچه در انگلیس است. اندازه ی شتلند از 95 تا 106 سانتی متر متغیر است، و پاها و پشتی قوی و یال و دمی بسیار پرپشت و بلند دارد، و امروزه به طور عمده از آن برای سواری بچه ها استفاده می شود.

4-6-14. اسبچه ی استرالیایی

این نژاد، مخلوطی از نژادهای تروبرد، عرب، تیمورو اسبچه ی شتلند است. و از آن برای سواری کودکان استفاده می شود. دارای دم و یالی بلند است و از جمله اسبچه های باهوش به شمار می آید.

خودآزمایی

1.اولین اسب تک سمی چه نام دارد؟

الف) مزوهیپوسب) میوهیپوس

پ) پلیوهیپوست) ائوهیپوس

2.چه عواملی شناخت نژاد اسب را دچار مشکل می سازد؟ آن ها را نام ببرید.

3.نژادهایاصلی اسب ایرانی را ذکرکنید.

4.ویژگیهای اخلاقی اسب ترکمن چیست؟

5.چهار تیره ی نژاد اسب اصیل عرب راتوضیح دهید.

6.ویژگی های گردن اسب نژادعرب را شرح دهید.

7.مناسب ترین نژاد برای مناطق کوهستانی و صعب العبور کدام است؟

الف) اسب عربب) اسب ترکمن

پ) اسب کردت) اسبچه ی خزر

8.منشا تمامی اسب های ترکمن و عرب، کدام نژاد است؟

9.ویژگی اخلاقی اسبچه ی خزر چیست؟

10.سریع ترین نژاد اسب دنیا کدام است؟

الف) عربب) تروبردی

پ) هلشتاینت) هانووری

 

فهرست منابع

احمدی نژاد، محسن، تشریح فیزیولوژی اندام های حرکتی اسب؛1380.

احمدی نژاد، محسن، و حیدرنژاد ارکیده، و گیلانپور حسن؛ فیزیوتراپی و ماساژ در اسب (ترجمه)؛ انتشارات نوربخش؛ تهران: 1380.

حبیبی پوریا، و احمدی نژاد محسن؛ ناهنجاری های رفتاری اسب در اسب دارهای تهران؛ اولین کنگره ی دانشجویی تبریز؛ 1380.

نیل، کارسون؛ روانشناسی فیزیولوژیک (فیزیولوژی رفتار)؛ رشد بی تا؛ تهران، 1380: صفحه های 236-228 و 357-355.

تقی پور الناز، و عرفانی شیرازه، و محمدی مینا، و یوسفی حدیث، و احمدی محسن؛تفکیک و تمایز رفتار در نژادهای مختلف اسب؛ 1381.

کلانتری فرهاد، و احمدی نژاد محسن؛ تولید مثل در اسب؛ پروژه ی دانشجویی، 1381.

ضمایم

مشخصه های توصیفی اسب ها

1.جنس

اسب ها به طور عمده به چهار گروه اصلی تقسیم می شوند:

الف) نریان

به تمامی اسب های نری می گویند که اخته نشده باشند.

ب) سلیمی

به اسب هایی اطلاق می شود که از نظر خونی (نژاد)، فیزیک، عوامل وراثتی، موفقیت های ورزشی و ... در شرایط ایده آل هستند، و از آن ها به منظور تولید مثل و اصلاح نژاد استفاده می شود.

پ) اخته

به اسب های نری می گویند که بر اساس تشخیص متخصص اصلاح نژاد، مالک، مربی و مدیریت مرتع، دامپزشک آن را عقیم کرده است.

ت)مادیان

به تمامیاسب های ماده می گویند.

نوشتن لفظ اسب، اخته و یا مادیان در شناسنامه و یا گذرنامه،اجباری است، و اگر اسبی بعد از صدور شناسنامه و یا گذرنامه اخته شود، باید تاریخ و چگونگی عمل اخته در شناسنامه و یا گذرنامه ی اسب قید شود.

 

2.رنگ

در برخی کشورها رنگ پوست، و در برخی دیگر رنگ مو، و در پاره ای ترکیب این دو را در نظر می گیرند، و این باعث مشکلات فراوانی می شود. رنگها به طورکلیبه شرح زیرتعیین و مشخص می شوند:

الف) سیاه

وقتی که تمام بدن، به ویژه دست، پاها، یال و دم اسب سیاه است، به این رنگ خوانده شده و علایم سفیدتنها ثبت می شود. 

ب) قهوه ای

اگر رنگ بدن اختلاطی از سیاه و قهوه ای باشد، و دست ها، پاها و گوش و پوزه سیاه باشند، رنگ اسب، قوه ای خوانده می شود.

پ) کهر قوه ای

اگر رنگ بدن اسب قوه ای، و دست، پا، یال و دم سیاه، ولی پوزه کهر باشد، اسب کهر قوه ای خوانده می شود.

ت) کهر

انواع رنگ کهر، از سیر (قره) تا روشن و حتی زرد نزدیک به کرنگ در اسبوجود دارد. در هر صورت یال، دم، دست و پاها سیاه هستند.

ث) کرنگ

یک انعکاس زرد رنگ،موهایاسب را کرنگ نشان می دهد. یال، دم، دست و پای اسب، یا به رنگ بدن هستند، و یا روشن تر. اگر رنگ یال، دم، دست و پاها سیرتر از رنگ بدن باشد، نباید از انعکاس زرد خارج شود.

ج) نیله

اختلاط رنگ سیاه و سفید موها، در زمینه ی سیاه پوست، رنگ نیله را می سازد. این رنگ با گذشت زمان و بالا رفتن سن اسب، روشن و روشن تر می شود، تا موقعی که به رنگ مگسی (سفیدکامل با دانه های ریز قهوه ای) برسد. رنگ سفید خالص، کاملاً استثنایی و نایاب است.

چ) موشی

رنگ موشی معمولاً به رنگ اسبی اطلاق می شود که دارای بدن نیله، و یال و دم سیاه است.

ح) ابرش

اختلاطی از موهای سفید، سیاه و کهر است که انواع مختلفی دارد.

خ) ابرش آبی

وقتی که رنگ اصلی، سیاه و یا کهر سیر است، و موهای سفید در آن به گونه ای پیدا می شوند که یک انعکاس آبی در بدن ایجاد می کنند،ابرش آبی است. موهای سیاه در دست و یا بیش از دیگر رنگها است، نشانه های سفید دست و پا، جزو علایم به شمار می آیند.

د) کهر ابرش یا ابرش سرخ

اگر رنگ بدن اسب کهر یا کهر قوه ای باشد و در آن دانه های سفید به گونه ای باشند که انعکاس سرخ رنگی به آن بدهد، در این حالت اسب،کهر ابرش خوانده می شود که برخی به آن «نیله سرخون» می گویند.

ذ) توت فرنگی یا کرنگ ابرش

رنگ اصلیکرنگ، و دارای دانه های سفید است (کرنگ بور).

ر) قره نیله

رنگ بدنسیاه است که با موهای سفید و حتی نامنظم رقیق شده است. در این حال،یال و دم سیاه است، و خط قاطری ممکن است موجود باشد.

ز) ابرش متمایل به زرد

پراکندگی موهای زرد در بدن اسب، این رنگ را به وجود می آورد. یال، دم سیاه، خط قاطری و گورخری ممکن است موجود باشد، و دست و پا تیره، و پوزه نیز سیاه است.

س) ابلق (لئوپارد)

اگر رنگ اسب از لکه ای بزرگ نامنظم سفید و سیاه یا رنگ دیگری به طور خاص و تک تشکیل شده باشد، به این نام خوانده می شود. در هر حال، خط مرزی رنگ ها مشخص است.

ش) ابلق نامنظم

اگر رنگ اسباز لکه های بزرگ رنگهای مختلف که بیشتراز دو رنگ باشد،تشکیل شده باشد، ابلق نامنظم خوانده می شود. به طور معمول، در این رنگ، مرز مشخصی بین رنگ ها وجود ندارد، و رنگها درهم است.

ص) سمندیال و دم سیاه (ایزابلا)

رنگ اسب زرد، و یال و دم، سیاه است.نام «ایزابل» در فرهنگ آلمانی، به اسب زرد و یا شیری رنگ داده می شود که یال و دم آن مانند بدن است. اسبی که پوست بدن و موهایش سفید، و چشم چخمور (خاکستری یا آبی) است،به این نام خوانده می شود.

ض) گلگون (پالومینو)

بدن عمدتاً خاکستری، و دارای لکه هایی گرد به شکل سکه، و سفیدرنگ بوده، یال و دم، سفید است.

ط) آپولوزین

بدن خاکستری، ولی به طور منظم از لکه های سیاه یا قهوه ای پوشیده شده است.

 

3.سن

اگرتاریخ تولد اسب گزارش نداشته باشد و مستند نباشد،معمولاً باید دامپزشک اسب را معاینه کند تا از روی دندان های آن، سن یا سال تولد اسب را حدس بزند. این کار تا هفت سالگی دقیق، و از هفت سال به بالا، هر چه سن بالاتر می رود درصد اشتباه و حدس غلط، بیشتر است. اسبی که در مناطق شنی چرا می کند، به دلیل تغییر شکل و سائیدگی دندان هایش، پیرتر از سن واقعی اش تخمین زده می شود. لازم به توضیح است که در شناسنامه و یا گذرنامه ی اسب، باید تاریخ و یا سال تولدآن ذکرشود، و نیازی به ذکر سن اسب نیست.

4.قد

در اندازه گیری قد، باید دقت زیادی به عمل آید. برای این منظور،باید اسب رادر سطح صاف نگه داشت و با عصای مخصوص، از بلندترین جدوگاه تا کف زمین را اندازه گیری کرد، که این اندازه، معرف قد اسب است.

مشخصه های طبیعی

علایمی که اسبها را از یکدیگر متمایز می کنند، روی بدن اسب به طور طبیعی وجود دارند و در تصاویر درون شناسنامه یا گذرنامه علامت گذاری شده و نمایش داده می شود.

1.خوشه ها

خوشه عبارت از تغییر جهت موضعی موی اسب است. خوشه ممکن است دارای اشکال مختلف ساده، پرپشت، مجعد و چند قطعه باشد. در موقع نوشتن علایم مشخصه، باید محل خوشه های سر، به دقت نوشته شود؛ به خصوص نسبت دوری و نزدیکی، چپ و راست بودن آن ها نسبت به سفیدی های صورت، چشم و خط میانی پیشانی مشخص شود. اگر خوشه ها تک تک باشند، جداگانه، و اگر به هم خیلی نزدیک باشند، با هم نوشته می شوند.

خوشه های واقع در صورت و پیشانی، هم باید تشریح و نوشته، و هم باید در شکل، تصویر و نقش شوند.

خوشه ها وقتی بیشتر اهمیت پیدا می کنند، که اسب دارای علایمی در بدن نباشد. در چنین حالتی، بایدخوشه های سر، صورت، گردن،سینه و دست ها را به دقت جستجو و یادداشت کرد. اگر اسب علایم سفید در صورت و بدن دارد، باید به ذکر خوشه های پیشانی و صورت اکتفا کرد.

 

2.نشانه های سفید

به تمام علایم سفید بدن اسب، نشانه های سفید می گویند؛که باید به دقت یادداشت شوند. علایم سفید، ممکن است منظم و یا نامنظم باشند.

اگر یک علامت سفیددر قسمتی، یا همه ی آن، یا در لبه ها یا موهای بدن آمیخته است، بایدحتماً ذکر شود. اگر در اطراف این علایم سفید، خط سیاه و یا رنگ دیگری وجود دارد، باید به آن توجه شود. اگر نقاطی بدن رنگ در داخل علایم سفید وجود داشته باشد، به آن «لک پیسی» می گویند که باید حتماً ذکر شوند. نوشتن علایم سفید، از سر شروع و به دست و پاها ختم می شود.

الف) سر

نوشتن علامت ها را باید از پیشانی شروع کرد و به استخوان بینی، پوزه،لب ها و چانه ختم کرد. علامت های سر باید به دقت روشن، و با توجه به موقعیت خوشه ها، خط میانی و چشم ها نوشته شوند.

•ستاره

هر گونه علامت سفید در پیشانی که دارای اندازه های مختلف با زوایا و شدت و ضعف، رنگ و موقعیت متفاوت باشد، ستاره نام دارد. اگر در وسط پیشانی، فقط چند موی سفید وجود داشته باشد، ستاره خوانده نمی شود، و فقط «چند موی سفید» نوشته می شود.

•رخ کشیده

خط سفید کشیده ای که از پیشانی به پایین امتداد داشته باشد و پهنای آن از پهنای استخوان بینی بیشتر نباشد، به این نام خوانده می شود. در اغلب حالات ستاره ای پیشانی ادامه می یابدو به رخ کشیده منتهی می شود، که در این حالت، «ستاره ی منتهی به رخ کشیده» و یا «ستاره ی دنباله دار کشیده» نامیده و نوشته می شود.

نکته: اگر ستاره ی پیشانی از خط سفید جا باشد، باید آن را نوشت. همچنین،اگر ستاره در پیشانی وجود نداشت، نقطه شروع خط رخ کشیده را باید ذکر کرد. به هر حال، نقطه ی آخر خط سفید و همچنین، تغییرات و جهت آنرا، مثلاً رخ کشیده ی مقطع یا رخ کشیده ی باریک به راست یا به چپ، بایددر نظر گرفت.

•رخ کشیده ی پهن

اگر خط سفید چنان پهن باشدکه فاصله ی دو چشم را پر کند و به انتهای استخوان بینی و پوزه برسد، «رخ کشیده ی پهن» نامیده می شود. در این جا نیز باید تغییرات و نقطه های روی قسمت سفید در نظر گرفته شود.

•صورت سفید

اگر پیشانی و صورت اسب کاملاً سفید باشد، و سفیدی به لب ها و دهان کشیده شده، و از عرض تا پشت چشم ها پیشرفته باشد، در این صورت به آن، «صورت سفید» می گویند.

سفیدی ممکن است در یک طرف زیاد و یا کم باشد، که حتماً باید ذکر شود.

•رخ کشیده ی مقطع

اگر خط سفید در یک یا چند نقطه قطع و دوباره ادامه یافته باشد، به آن، رخ کشیده ی مقطع می گویند.

ب) بدن

هر گونه علامت سفید که روی بدن اسب، به غیر از سر، دست ها و پاها باشد، به علایم سفید روی بدن معروف است، که باید شکل دقیق و محل قرار گرفتن آنها را مشخص، و روی تصاویر شناسنامه یا گذرنامه، به همان صورت نقاشی کرد.

پ) دست و پا

علامت های سفید به چهار شکل زیر، روی دست و پا قرار می گیرند:

• شاخ مو

فقط یک نوار باریک بالای سم سفید است، که اصطلاحاً به آن، «شاخ موی دست چپ از پشت سفید» می گویند.

شاخ مو ممکن است کامل و یا ناقص باشد؛ یعنیمی تواند فقط از پشت، جلو، چپ و یا راست سفید باشد.

•نصف بخولق سفید

علامت سفید از سم شروع می شود و تا نصف بخولق را فرا می گیرد.

•بخولق سفید

علامت سفید از سم شروع می شود و تمام بخولق را فرا می گیرد، و بخولق کاملاً سفید است.

•قلم سفید

نسبت های مختلف سفیدی قلم، 4/1، 2/1 و 4/3 و یا قلم کاملاً سفید است.

 

3.فرورفتگی های عضلانی

در روی بدن اکثر اسب ها، نقطه و یا نقاط کوچکی به صورت حفره های خیلی کوچک، غالباً به اندازه ی یک بند انگشت وجود دارد، که به فرورفتگی های عضلانی معروف هستند. دانستن محل این نقاط و ذکر آن ها در شناسنامه و یا گذرنامه، از دیگر مشخصه های ظاهری است.

4.خط قاطری

در برخی نژادها،از روی جدوگاه تا دم اسب، یک نوار تیره رنگ، درست روی ستون فقرات اسب وجود دارد که خط قاطری نامیده می شود. این خط، نسبت به رنگ بدن، به لحاظ تیرگی، کاملاً مشخص و نمایان است.

مشخصه های غیر طبیعی

•علایم عمدی یا غیر عمدی

هر گونه علامت مشخصی که در بدو تولد،اسب دارای آن نبوده و بعداً (چه به صورت عمدی و چه به صورت غیرعمدی) روی بدن اسب به وجود آید، به علایم مشخصه ی غیر طبیعی معروف است. مثلاً برخی اشخاص برای متمایز کردن دام خود از دیگردام ها،به طورعمد اقدام به بریدن قسمتی از یک یا هر دو گوش اسب کرده، یا این که روی لاله ی گوش و یا پره های بینی اسب خود، پارگی ایجاد می کنند.

ممکن است این علایم به صورت غیرعمدی در اثر نزاع اسب با هم نوع یا حیوانات دیگر و یا برخورد اجسام، به صورت زخم و یا پارگی به وجود بیاید و به شکل یک علامت مشخص،برای همیشه روی بدن اسب باقی بماند، که باید این علایم را مانند لکه های سفید و یا خوشه ها، در شناسنامه یا گذرنامه ی اسب ذکر کرد.

•داغ زنی

معروف ترین علامت مشخصه ی عمومی در اسب، که از روی آن میتوان به پاره ای ویژگی های مهم، مثل محل تولد، سن، نژاد و تیره ی آن پی برد، داغ اسب است، که بر حسب رسم و قرارداد آن کشوریا منطقه، بر جاهای مختلف بدن اسب و یا روی سم آن زده می شود؛

جاهایی مثل:

1.زیر لب بالا

2.روی گردن (به طور عمده سمتی که یال روی آن بخوابد و دیده نشود)

3.روی کتف یا شانه

4.روی پشت (سمت راست یا چپ ستون مهره ها؛جایی که زین و برگ قرار می گیرد)

5.روی کپل

6.روی ران

7.روی سم ها و ... (در این حالت، هر پنج تا هفت ماه یک بار، عمل نشانه گذاری تکرار می شود).

عمل داغ زنی به صورت گرم و یا سرد صورت می گیرد، و در اثر این عمل، قسمت هایی از سلول پوستی اسبی که رنگساز هستند، از بین می رود و موهای جدید با رنگی کاملاً متضاد با رنگ زمینه ی اصلی بدن رشد می کند و اطلاعات مورد نظر را به طور مشخص نشان می دهد.

 

 

 

(پرسشنامه ی رفتارشناسی، در خصوص مادیان هایی که کره را رد می کنند)

مالکدامپزشکاسب

نام و نام خانوادگینام و نام خانوادگینام

نشانینشانینژاد

شماره ی تماسشماره ی تماسسن

جنس

رنگ

 

1.آیا این کره، اولین کره ی مادیان است؟

1-1.اگر خیر، چه زمانی از تولد آخرین کره می گذرد؟

1-2.چه تعداد کره داشته است؟

1-3.رفتار مادیان در ارتباط با کره های قبلی چگونه بوده است (آیا کره های قبلی را رد کرده است یا خیر؟)

2.آیا مادر این مادیان نسبت به او رفتار مادری عادی داشته است؟

2-1. رفتارمادر نسبت به سایرمادیان ها چگونه بوده است؟

2-2. رفتار مادر نسبت به سایر کره ها چطور بوده است؟

3.تاریخ و ساعت تولد کره را بیان کنید.

4.آیا تولد، مورد مشاهده ی مالک بوده است، یا خیر؟(در زمان تولد، مالک حضور داشته است، یا خیر؟)

5.آیا در زمان تولد، دامپزشک حضور داشته است،یا خیر؟

6.آیا زایمان همراه با کمک بوده است (آیا کره بیرون کشیده شده است)؟

7.آیا در طی زایمان، مشکلی پیش آمده است، یا خیر؟

8.زایمان در چه محلی انجام گرفته است (اگر در مرتع بوده است، آیااسب های دیگر حضور داشته اند، یا خیر)؟

9.اگرزایمان در باکس بوده است، آیا پس از زایمان، بستر تعویض شده است، یا خیر؟

9-1. اگر تعویض بستر صورت گرفته است، چه زمانی پس از تولد بوده است؟

10.آیا جفت بیرون افتاده است (بیرون کشیده شده است)، یا خیر؟

11.در چه فاصله ی زمانی پس از تولد، فردی داخل باکس شده است، و اگر شده، برای چه مدت آن جا مانده است؟

12.آیا بند ناف کره آغشته به ضد عفونی کننده ها (پاویدین آیودین) شده است، یا خیر، و اگر آغشته شده، چه موقع بوده است؟

13.آیا(تنقیه) Enema صورت گرفته است، یا خیر؟ اگر آری، چه موقع؟

14.در چه فاصله ی زمانی پس از زایمان، مادیان روی پای خودایستاد؟

15.چه زمانی طول کشید تا کره برای اولین شیر خوردن تلاش کند؟

16.آیا به کره در این کار کمک شد، یا خیر؟

17.آیا هنگام اولین شیر خوردن کره، اسب های دیگری در اسطبل بودند،یا خیر؟ اگر آری، آیا مادیان، آن ها را میدید؟

18.چند نفر در فاصله ی زمانی بیست و چهارساعت پس از زایمان، به مادیان و کره سرکشی کردند؟

19.واکنش مادیان نسبت به افراد حاضر در زایمان چگونه بود؟

20.واکنش اسب در ارتباط با حضور سگ (اگر وجود داشته) و یا سایرکره ها چه بود؟

21.رفتارهای مادیان را نسبت به کره چگونه ارزیابی می کنید (کلیه واکنش ها، پایین شرح داده شوند)؟

22.نوع درمان هایی که به کار برده اید، چه بوده است (آرام بخش ها، لواشه و ...)؟

 

(پرسشنامه ی رفتارشناسی، در خصوص اسب هایی که مشکلات رفتاری دارند)

مالکدامپزشکاسب

نام و نام خانوادگینام و نام خانوادگینام

نشانینشانینژاد

شماره ی تماسشماره ی تماسسن

جنس

رنگ

 

1.مشکلات رفتاری

1-1.مشکل اصلی اسب چیست؟

1-2.این مشکل از چه زمانی شروع شده است؟

1-3.اسب در چه مواقعی این ناهنجاریها را از خود نشان می دهد (در چه فاصله ی زمانی و در چه شرایطی)؟

1-4.آیا هیچ گونه تغییری در تعداد تکرار این ناهنجاری مشاهده شده است؟اگر آری، در چه شرایطی؟

1-5.چه راهنمایی ای برای کنترل ناهنجاری پیش گرفته شده است؟

 

2.محیط نگهداری اسب:

2-1. نوع محل نگهداری (اصطبل، چراگاه و ...) چه بوده است؟

2-2. جیره ی غذایی اسب، چه بوده است؟

2-3. چند ساعت در هفته سواری می دهد؟ چند ساعت در هفته در پادوک رها می شود؟ از چه دهنه ای استفاده می شود؟

2-4. وجود سایر اسب ها و ارتباط آن ها با اسب چگونه بوده است (دوستانه، تهاجمی، بی تفاوت و ...)؟

2-5. آیا هیچ حیوان دیگری در محیط وجود داشته است؟

 

3.تاریخچه:

3-1. اسب به چه منظوری خریداری شده است؟ آیا هنوز به همان منظور استفاده می شود؟

3-2. اسب از چه محلی خریداری شده است؟

3-3. سن از شیرگیری اسب کی بوده است؟

3-4. سن اسب در زمانی که توسط مالک فعلی خریداری شده است، چقدر بوده است؟

3-5. آیا این اسب،صاحبان قبلی نیز داشته است؟

3-6.آیا سایر اسب ها چنین مشکلی دارند یا خیر؟

 

4.آموزش

4-1. نوع آموزش در زمان زین گذاری چه بوده است؟ سن شروع آموزش، کی بوده است؟

4-2. سایر روش های آموزش (درساژ، پرش،بازی، کالسکه رانی و ...) چه بوده است؟

 

5.سایر ناهنجاریهایی که اسب از خود بروز می دهد:

5-1. آیا اسب خجالتی است؟اگر آری، در چه زمانی؟

5-2. آیا اسب از چیزی می ترسد؟

5-3. تکان دادن سر اسب در چه مواقعی است؟

5-4. تهاجم به سمت انسان یا سایر اسب ها کی رخ می دهد؟

5-5. در مورد سایر ناهنجاری ها(تمایل به رهبری دارد یا تبعیت می کند، کندی حرکت در زمان ترک خانه و سرعت آن در زمان بازگشت به خانه، و ...) توضیح دهید.

5-6. آیا ناهنجاری هایدرون باکس (چوب خواری، گازگیری آخور و ...) دارد؟

5-7. آیا ناهنجاریهای رفتارهای جنسی دارد؟

 

6.تاریخچه ی سلامت اسب

6-1. آیا در حال حاضر، اسب از بیماری خاصی(تناسلی، اندام های حرکتی، و ...)رنج می برد؟

6-2.آیا در گذشته،اسب از بیماری خاصی رنج می برده است؟

6-3.آیا سابقه ی مصرف دارو دارد؟

6-4. نتایج آزمایش های تشخیصی چیست؟

 

7.پرسشهایی درخصوص رفتارهای سیلمی

7-1. آیا سیلمی به تنهایی بزرگ شده است، یا همراه با سایرکره ها درگله؟

7-2.آیا سیلمی هرگز تنبیه شده است؟

7-3. چگونه از خود ارضایی (Masturbation) سیلمی جلوگیری شده است؟

7-4. تا این تاریخ،چند مادیان را باردار کرده است؟

7-5. آیا هرگز به نرینه اجازه داده شده است تا مادیان مقید نشده را کشش کند؟

7-6. آیا جفتگیری توسط نرینه های دیگررا مشاهده کرده است؟

7-7. چند مادیان توسط این نرینه، فحل یابی شده اند؟

7-8. آیا نمایش نرینگی (فلمن، گازگرفتن جدوگاه، پرش کاذب و ...) را انجام می دهد؟

7-9. آیا هرگزاز این نریان، به عنوان فحلیاب استفاده شده است؟

7-10. آیا پس از جفتگیری گاز می گیرد یا لگد می زند؟

(پرسشنامه ی رفتارشناسی، در خصوص اسب هایی که با اسب کشمشکلدارند؟)

مالکدامپزشکاسب

نام و نام خانوادگینام و نام خانوادگینام

نشانینشانینژاد

شماره ی تماسشماره ی تماسسن

جنس

رنگ

 

 

1.مشکل اصلی چیست؟

2.به چه منظور از اسب کش استفاده می شود؟

2-1. برای شرکت در مسابقه؟

2-2. برای شرکت در نمایش؟

2-3. برای شکار؟

2-4. برای منظورهای دیگر؟

3.این مشکل چه زمانی شروع شد؟

4.آیادر این ارتباط قبلاً مشکلی مشاهده شده است، یا خیر؟

5.این مشکل در چه مواقعی مشاهده می شود؟

5-1. در زمان سور شدن؟

5-2. در سفر؟

5-3. در پیچ ها؟

5-4. درزمان ترمز گرفتن؟

5-5.بلافاصله پس از حرکت اسب کش؟

5-6. در زمان پیاده شدن؟

6.آیا مشکل در موارد زیر اتفاق می افتد؟

6-1. در مسیر مسابقه؟

6-2. در مسیر برگشت از مسابقه؟

7.آیا تعویض راننده یا اسب کش، هیچ تأثیری در روی این ناهنجاری داشته است؟

8.نوع اسب کش چه بوده است؟

8-1. یک اسبه؟

8-2. دو اسبه؟

8-3. آیا پارتیشن قابل حرکت است؟

8-4. آیا پارتیشن به کف اسب کش می رسد، یا خیر؟

8-5. آیا اسب می تواند سر خود را برگرداند و بیرون را نگاه کند؟

9.نوع ورود و خروج اسببه اسب کش چگونه بوده است؟

9-1. رامپ؟

9-2. مسطح؟

9-3.پله دار؟

10.جنس کف اسبکش چه بوده است؟

11.آیا سر اسب به سمت:

11-1. حرکت اسب کش است؟

11-2. جهت عکس حرکت اسب کش است؟

11-3. به سمت جاده است؟

12.آیا درب اسب کش:

12-1. به طرف جلو است؟

12-2. به یک طرف یا دو طرف راه دارد؟

13.آیا درون اسب کش، لامپ روشنی دارد؟

14.آیا اسب کش به سمت بیرون پنجره دارد؟

15.آیا سابقه ی مجروح شدن اسب در سفرهای قبلی وجود دارد، یا خیر؟

15-1. تاریخچه ی مشکل را دقیقاً شرح دهید.

15-2.نوع درمان چه بوده است؟

15-3. نوع جیره ی غذایی در سفر چه بوده است؟